මම සාමාන්‍යයෙන් සිංහල චිත්‍රපට නැරඹීමට එතරම් කැමැත්තක් නොදක්වන කෙනෙකි. ඒ බහුතරයක් සිංහල සිනමා නිර්මාණ සම්බන්ධයෙන් මා තුළ පවතින දැඩි විවේචනාත්මක ප්‍රවේශය නිසාමය.නමුත් සෑම සිංහල චිත්‍රපටයක්ම නැරඹීම මාගේ සාමාන්‍ය කාර්‍යන් අතර ඇති අතර ඇතැම් සිංහල චිත්‍රපට ඉතාම ඉහල තලයක තිබේන බව අවිවාදයෙන් පිලිගනිමු.
කෙසේ වෙතත්, මගේ මිතුරන් කිහිපදෙනකු සමඟ පසුගිය සති අන්තයේ එක්වූ අවස්ථාවක “රූපහල” තුලින් රංජන් රාමනායක අධ්‍යක්ෂණය කළ ‘O.I.C. ගඩාෆි’ චිත්‍රපටය නැරඹීමට තීරණය කළෙමු.
එය මෑත ඉතිහාසයේ අප චිත්‍රපටයක් නැරඹීමට ගත් වැරදිම තීරණයක් බව හැඟී යාමට ගත වූයේ පළමු විනාඩි 15 පමණි.
රංජන්ගේ ගමට පැමිණීමත්, ඊට සමගාමීව ගමේ තේ කඩයක් ආශ්‍රිතව සිදුවන ක්‍රියාකාරකම් මාලාවත් නැරඹීමේදී මට ඇති වූයේ සිනමාත්මක අප්‍රසාදයකි. එම දර්ශන පෙළෙහි ඉදිරිපත් කිරීම, දෙබස්, රංගන හැසිරීම් සහ දෘශ්‍යමය ගොඩනැඟීම පිළිබඳව බරපතළ ප්‍රශ්න මතු විය.
සිනමාව යනු ජීවිතයේ සිදුවන සිදුවීම් කැමරාවකින් පටිගත කර තිරයට ගෙන ඒම පමණක් නොවේ. සාමාන්‍ය ජීවිතයේ සිදුවීමක් වුවද එය ප්‍රේක්ෂකයාට අර්ථවත්, විශ්වසනීය සහ කලාත්මක අත්දැකීමක් බවට පත් කිරීම අධ්‍යක්ෂවරයාගේ වගකීමකි.
එහෙත් මෙහිදී මට හැඟුණේ සාමාන්‍ය සිදුවීම් කිහිපයක් කැමරාව ඉදිරියේ රඟදක්වා ඒවා එකිනෙක සම්බන්ධ කිරීමෙන් චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කළ හැකිය යන අදහසකින් නිර්මාණය ඉදිරියට ගෙන ගොස් ඇති බවකි.
‘O.I.C. ගඩාෆි’ නැරඹීමෙන් පසුව මට ඉතිරි වූයේ එක් ප්‍රශ්නයකි.
අපි සිනමා කෘතියක් නැරඹුවාද? නැත්නම් සිනමා කැමරාවකින් පටිගත කළ නාට්‍යමය දර්ශන එකතුවක් නැරඹුවාද? යන්නයි.
‘O.I.C. ගඩාෆි’ චිත්‍රපටය පිළිබඳ විවේචනයේදී මුලින්ම වෙන්කර හඳුනාගත යුත්තේ චිත්‍රපටයක කතා තේමාව සහ එම තේමාව සිනමා කෘතියක් බවට පත්කරන නිර්මාණාත්මක හැකියාව අතර වෙනසයි.
මෙහි කතා තේමාව දූෂිත දේශපාලන බලය, ග්‍රාමීය ජනතාව මුහුණදෙන අසාධාරණය සහ නීතිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින පොලිස් නිලධාරියකු වටා ගොඩනැඟී තිබේ. රංජන් රාමනායකම කතාව, තිර රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය භාරගෙන ප්‍රධාන චරිතයද නිරූපණය කරයි. කැමරාකරණය ධම්මික රත්නායකගේද, සංස්කරණය අජිත් රාමනායකගේද වගකීම වී තිබේ.
එවැනි සමාජීය හා දේශපාලනික තේමාවක් සිනමාවට නැඟීම සඳහා විශාල නිර්මාණාත්මක අවකාශයක් තිබුණද, එම අවකාශය ප්‍රයෝජනයට ගැනීමේදී චිත්‍රපටය කොතරම් සාර්ථක වී තිබේද යන්න විමසිය යුතුය.
කැමරාකරණය – කැමරාවක් තිබීම සහ සිනමා භාෂාවක් තිබීම දෙකකි!
චිත්‍රපටයක කැමරාකරණය යනු නළු නිළියන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පටිගත කිරීම පමණක් නොවේ. කැමරාවට කතාවක් කීමට හැකි විය යුතුය.
දර්ශනයකට අවශ්‍ය කැමරා කෝණ තෝරාගැනීම.
චරිතයක මානසික ස්වභාවය පෙන්වීමට සමීප රූප භාවිත කිරීම.
බලය, බිය, අසරණභාවය සහ ගැටුම නිරූපණය කිරීමට රාමුගත කිරීම් යොදාගැනීම.
දර්ශන අතර දෘශ්‍යමය අඛණ්ඩතාව පවත්වා ගැනීම.
ආලෝකය සහ සෙවණැලි හරහා දර්ශනයේ හැඟීම් තීව්‍ර කිරීම.
මේ සියල්ල සිනමා කැමරාකරණයේ මූලික අංග වේ.
‘ගඩාෆි’ සම්බන්ධයෙන් මගේ විවේචනාත්මක නිරීක්ෂණය වන්නේ කැමරාකරණය තුළ එවැනි නිර්මාණාත්මක ප්‍රකාශනයක් ප්‍රමාණවත් ලෙස දැනෙන්නේ නැති බවයි. කැමරාව කතාවේ අර්ථය ගොඩනඟන භාෂාවක් බවට පත්වනවා වෙනුවට දර්ශන වාර්තා කරන උපකරණයක භූමිකාවට සීමා වී ඇති බවක් හැඟේ.
කැමරා කෝණවල ඒකාකාරී බව – එකම කවුළුවකින් මුළු චිත්‍රපටයම පෙන්වන්න පුළුවන්ද?
‘O.I.C. ගඩාෆි’ චිත්‍රපටය සම්බන්ධයෙන් මට මතුවන තවත් බරපතළ සිනමාත්මක විවේචනයක් වන්නේ කැමරා කෝණ සහ රූපරාමු භාවිතයේ පවතින ඒකාකාරී ස්වභාවයයි.
චිත්‍රපටයක සිදුවීමක් පෙන්වීම සහ එම සිදුවීම ප්‍රේක්ෂකයාට සිනමාත්මකව අත්විඳීමට සැලැස්වීම යනු කාරණා දෙකකි.
එකම දර්ශනය විවිධ කැමරා කෝණ ඔස්සේ ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාව සිනමාව සතු මූලික නිර්මාණාත්මක ශක්තියකි. පුළුල් රූපරාමුවක් (Wide Shot), මධ්‍යම රූපරාමුවක් (Medium Shot), සමීප රූපරාමුවක් (Close-up), චරිතයක දෘෂ්ටිකෝණයෙන් ගන්නා රූපරාමුවක් (Point of View Shot) සහ ප්‍රතිචාර දක්වන චරිතයේ මුහුණ පෙන්වන රූපරාමුවක් (Reaction Shot) යනාදී වශයෙන් එකම සිදුවීම විවිධ ආකාරයෙන් ගොඩනැඟිය හැකිය.
එහෙත් දර්ශන කිහිපයක් පුරාම එකම දුරකින්, එකම උසකින් සහ එකම දිශාවකින් කැමරාව තබා රූගත කිරීමේ ප්‍රවණතාවක් පවතී නම් එය ප්‍රේක්ෂකයාට දෘශ්‍යමය ඒකාකාරී බවක් ඇති කරයි.
විශේෂයෙන් චරිත අතර ගැටුමක්, ක්‍රියාකාරකමක් හෝ හැඟීම්බර සිදුවීමක් නිරූපණය කරන අවස්ථාවක කැමරා කෝණ වෙනස් කිරීමෙන් එම සිදුවීමේ තීව්‍රතාව වැඩි කළ හැකිය. සමීප රූපරාමුවකින් චරිතයක මුහුණේ හැඟීම් පෙන්විය හැකිය. පහළ කෝණයකින් චරිතයක බලය හෝ ආධිපත්‍යය නිරූපණය කළ හැකිය. ඉහළ කෝණයකින් අසරණභාවය හෝ හුදෙකලාව ඉස්මතු කළ හැකිය.
මේවා හුදෙක් තාක්ෂණික උපක්‍රම නොව සිනමා භාෂාවේ මූලික ප්‍රකාශන ක්‍රම වේ.
මෙහිදී මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ කැමරා අධ්‍යක්ෂවරයා දර්ශනයක අර්ථය සහ චරිතවල හැඟීම් අනුව කැමරා කෝණ තෝරාගෙන තිබේද, නැතහොත් සිදුවන සියල්ල එකම දෘශ්‍යමය රටාවකට පටිගත කර තිබේද යන්නයි.
කැමරාව එකම තැනක තබාගෙන දර්ශන පටිගත කළ පමණින් සිනමාත්මක අත්දැකීමක් නිර්මාණය වන්නේ නැත.
සිනමාව යනු ප්‍රේක්ෂකයාට එකම කවුළුවකින් සිදුවීම් පෙන්වීම නොව, විවිධ දෘෂ්ටිකෝණ ඔස්සේ කතාවක් අත්විඳීමට සැලැස්වීමයි.
එකම කැමරා කෝණය, එකම රූපරාමු රටාව සහ එකම දෘශ්‍යමය ඉදිරිපත් කිරීම නැවත නැවත භාවිත කිරීම චිත්‍රපටයක දෘශ්‍යමය ජීවය අඩු කරන බව මගේ විවේචනයයි.
සංස්කරණය – දර්ශන එකතු කිරීම සිනමා සංස්කරණය නොවේ!
චිත්‍රපටයක වේගය තීරණය කරන්නේ සංස්කරණයයි.දර්ශනයක් කොතැනින් ආරම්භ කළ යුතුද? කොතැනින් අවසන් කළ යුතුද? ප්‍රේක්ෂකයාගේ අවධානය රඳවාගත යුත්තේ කෙසේද? නාට්‍යමය උච්චතම අවස්ථාවක් ගොඩනැඟිය යුත්තේ කෙසේද? මේ සියල්ල සංස්කරණයේ වගකීම්ය.
හොඳ සංස්කරණයකදී අනවශ්‍ය තත්පරයක් පවා චිත්‍රපටයේ රිද්මයට බාධාවක් විය හැකිය. එසේම ඇතැම් අවස්ථාවල තත්පර කිහිපයක නිහඬතාවක් පවා දෙබස් සියයකට වඩා ප්‍රබල විය හැකිය.
මෙහිදී මට මතුවන විවේචනය වන්නේ දර්ශන අතර රිද්මය, අඛණ්ඩතාව සහ නාට්‍යමය ගලායාම පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු කර තිබේද යන්නයි.
තිර රචනය සහ දෙබස් – සිනමාව යනු දේශපාලන කතාවක් කියවීම නොවේ!
දූෂිත දේශපාලකයකු සහ ඔහුගේ බලපෑමට එරෙහිව සටන් කරන පොලිස් නිලධාරියකු පිළිබඳ කතාවක් නිර්මාණය කිරීමේදී විශාල නාට්‍යමය හැකියාවක් තිබේ.එහෙත් එවැනි කතාවක් ප්‍රේක්ෂකයාට දැනවිය යුත්තේ සිදුවීම්, චරිත ගොඩනැඟීම, ගැටුම් සහ සිනමාත්මක අවස්ථා හරහාය.
දේශපාලනික පණිවුඩයක් ප්‍රේක්ෂකයාට කෙළින්ම කියාදීම සහ එම පණිවුඩය ප්‍රේක්ෂකයාට අත්විඳීමට සැලැස්වීම අතර විශාල වෙනසක් තිබේ.සාර්ථක තිර රචනයක් ප්‍රේක්ෂකයාට සිතන්නට ඉඩ සලසයි. චරිතවලට ස්වභාවිකව හැසිරෙන්නට ඉඩ සලසයි. දෙබස් කතාවේ ගමනට සේවය කළ යුතුය.
රංගනය – ජනප්‍රියත්වය සහ චරිත නිරූපණය අතර වෙනස
රංජන් රාමනායකට මෑතකාලින රංගන ශිල්පින් සමග සැසඳීමේදි ජනප්‍රිය රංගන පසුබිමක් තිබේ. එහෙත් අධ්‍යක්ෂවරයකු ලෙස තමන්ම ප්‍රධාන චරිතය රඟපාන විට තම රංගනය පිළිබඳ ස්වාධීන විවේචනාත්මක පාලනයක් පවත්වා ගැනීමද වැදගත්ය.
චරිතයක් සාර්ථක වන්නේ නළුවාගේ ජනප්‍රියත්වය මත නොවේ. එම චරිතයේ ස්වභාවය, හැසිරීම, කථන විලාසය සහ මානසික ගැඹුර ප්‍රේක්ෂකයාට විශ්වාස කළ හැකි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මතය.
එසේම ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්, මහේන්ද්‍ර පෙරේරා, ගිහාන් ප්‍රනාන්දු වැනි පළපුරුදු රංගන ශිල්පීන් ඇතුළත් රංගන කණ්ඩායමක් සිටීම පමණක් චිත්‍රපටයක සමස්ත ගුණාත්මකභාවය සහතික කරන්නේ නැත.පැහැදිලිවම කිසිදු රංගන ශිල්පීයෙකුගේ මුහුණේ භාවත්මක ප්‍රකාශණයක් නොමැති බව ඉතාම පැහැදිලිය.
අධ්‍යක්ෂණය – සියලු අංශ එකම කලාත්මක අරමුණකට ගෙන ඒම
අධ්‍යක්ෂවරයාගේ වගකීම වන්නේ කැමරා අධ්‍යක්ෂවරයා, සංස්කාරකවරයා, රංගන ශිල්පීන්, ශබ්ද නිර්මාණකරුවන් සහ සෙසු කලා අංශ සියල්ල එකම කලාත්මක දැක්මකට අනුව මෙහෙයවීමයි.චිත්‍රපටයක දුර්වලතා එක අංශයකට පමණක් පවරා අධ්‍යක්ෂවරයාට නිදහස් විය නොහැකිය.
විශේෂයෙන් තමන්ම කතාව, තිර රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය භාරගෙන ප්‍රධාන චරිතයද නිරූපණය කරන විට ස්වයං විවේචනය සහ නිර්මාණාත්මක සංයමය අතිශයින් වැදගත් වේ.
අවසාන විවේචනය
මගේ මූලික ගැටලුව වන්නේ ‘O.I.C. ගඩාෆි’ චිත්‍රපටයේ කතාවට වඩා එම කතාව සිනමා කෘතියක් බවට පත්කර ඇති ආකාරයයි.චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කිරීම යනු ජනප්‍රිය නළුවකු කැමරාව ඉදිරියේ පෙනී සිටීමවත්, දේශපාලනික පණිවුඩයක් දෙබස් හරහා ප්‍රකාශ කිරීමවත් නොවේ.
එයට සිනමාත්මක දැක්මක්, දෘශ්‍යමය නිර්මාණශීලීත්වයක්, සංස්කරණමය රිද්මයක් සහ ප්‍රේක්ෂකයාගේ බුද්ධියට ගරු කරන කතා ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාවක් අවශ්‍යය.
ඇතැමුන්ට අනුව රංජන් රාමනායක ජනප්‍රිය නළුවකු විය හැකිය. දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රසිද්ධ චරිතයක් විය හැකිය. එහෙත් ඒ කිසිවක් ඔහුගේ සිනමා නිර්මාණ විවේචනයෙන් නිදහස් කිරීමට හේතුවක් නොවේ.
සිංහල සිනමාවට අවශ්‍ය වන්නේ තවත් චිත්‍රපට ගණන වැඩි කිරීම නොව, සිනමාව පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයකින් නිර්මාණය කරන ගුණාත්මක චිත්‍රපට බිහි කිරීමයි.
ජනප්‍රියත්වය වෙනම දෙයකි. රංගනය වෙනම දෙයකි. සිනමා අධ්‍යක්ෂණය තවත් වෙනම කලාත්මක විෂයයකි.ඒ තුන එකක් ලෙස සලකා ගැනීමෙන් සිනමාවට සිදුවන්නේ යහපතක් නොවේ.
YouTube නිර්මාණකරුවන්ගෙන්වත් ඉගෙන ගත යුතු සිනමාවක්ද?
මෙහිදී මට මතුවන තවත් කාරණයක් තිබේ.අද වන විට YouTube වේදිකාව හරහා විවිධ නිර්මාණ ඉදිරිපත් කරන තරුණ නිර්මාණකරුවන් දෙස බලන්න. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනකුට විශාල චිත්‍රාගාර නැත. අතිවිශාල නිෂ්පාදන අයවැය නැත. ඇතැම්විට වෘත්තීය සිනමා උපකරණ පවා නැත.
එහෙත් ඔවුන් කැමරා කෝණ භාවිතය, රූපරාමු සංයෝජනය, දර්ශන අතර සම්බන්ධතාව, සංස්කරණ රිද්මය, ශබ්ද භාවිතය සහ ප්‍රේක්ෂක අවධානය රඳවාගැනීම සම්බන්ධයෙන් විශාල නිර්මාණාත්මක උනන්දුවක් පෙන්වති.
විශේෂයෙන් කෙටි වීඩියෝවක් වුවද ප්‍රේක්ෂකයාගේ අවධානය තත්පර කිහිපයක් තුළ දිනාගැනීමට ඔවුන් භාවිත කරන දෘශ්‍යමය උපක්‍රම අධ්‍යයනය කළ යුතුය.
එවැනි පසුබිමක වෘත්තීය සිනමා නිර්මාණයක් ලෙස ඉදිරිපත් වන ‘O.I.C. ගඩාෆි’ වැනි චිත්‍රපටයක දෘශ්‍යමය ඉදිරිපත් කිරීම සහ සංස්කරණය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශ්න මතු වීම පුදුමයක් නොවේ.
මෙහිදී මගේ අදහස YouTube නිර්මාණකරුවන් සියල්ල සිනමා අධ්‍යක්ෂවරුන්ට වඩා දක්ෂ බව ප්‍රකාශ කිරීම නොවේ. මා පෙන්වා දෙන්නේ තාක්ෂණික පහසුකම්වලට වඩා නිර්මාණාත්මක දැක්ම වැදගත් බවයි.
සමහර YouTube නිර්මාණකරුවන්ගෙන් වුවද සිනමාකරුවන්ට ඉගෙන ගැනීමට බොහෝ දේ තිබේ.
ඒ නිසා රංජන් රාමනායක ඇතුළු සිනමා ක්ෂේත්‍රයේ නිර්මාණකරුවන් කළ යුත්තේ තමන්ගේ ජනප්‍රියත්වය මත විශ්වාසය තැබීම නොව, නව පරපුරේ නිර්මාණකරුවන් භාවිත කරන තාක්ෂණික හා නිර්මාණාත්මක ක්‍රමවේද අධ්‍යයනය කිරීමයි.
සිනමාව ඉදිරියට යන්නේ නාමයන්ගේ ජනප්‍රියත්වයෙන් නොව නිර්මාණශීලීත්වය, තාක්ෂණික දැනුම සහ අඛණ්ඩ ඉගෙනීම මතය.
“අද ඇතැම් තරුණ YouTube නිර්මාණකරුවන් තමන්ගේ ජංගම දුරකථනයෙන් නිර්මාණය කරන වීඩියෝවක පවා පෙන්වන කැමරා භාෂාව සහ සංස්කරණ නිර්මාණශීලීත්වය, ඇතැම් වෘත්තීය චිත්‍රපටවලින් දකින්නට නොලැබීම අපේ සිනමාව මුහුණ දෙන ගැටලුවක් නොවේද?”
අවසාන වශයෙන් මට හිතුනේ රන්ජන් වැනි අයෙකුට ජනාධිපති සමාව දීම රනිල් වික්‍රමසිංහ වැනි අයෙකු කල බරපතල වරදක් බව පමණී!
~පණ්ඩුක හේරත් ~